Efes Ören Yeri’ndeki Eksik ve Hatalı Uygulamalar

Öncelikle herkese  selamlar. Yukarıdaki  başlık  dahilinde yazacağım bu  yazım,  ilk  bakışta  olumsuz içerikte, Efes ve Efes ile ilgili olan, ilgisi olan  hemen hemen  pek çok  kişiyi irite  eder nitelikte  algılanabilir. Yanlış anlaşılmak istemediğimi, bu yazımda  hem bir uzman hem bir  Selçuklu  vatandaş olarak bazı gerçekleri açıklamak istediğimi  öncelikle  belirtmek  isterim.

2005  ve 2006  yıllarında yaz  sezonunda  Selçuk Kaymakamlığı’na  bağlı  Özel  İdare  Yönetimi  tarafından  oluşturulmuş  “Köylere  Hizmet  Götürme Birliği”  projesinde satış elemanı  olarak  Efes  Ören  Yeri’ndeki  turistik eşya  ve  içecek  stantlarında çalıştım . Sonrasında da  yine  Efes  Ören  Yeri’nde başlatılan  Sesli  Rehberlik  Projesi’nde  2008’in  başlarından  bu  yana kiralama  danışmanı olarak  halen  çalışıyorum. Ören  yerinde  bulunduğum  bu  süre  zarfında, Antik  kentteki  birtakım eksiklikler, yanlış ve hatalı  uygulamalar  dikkatimi  çekti. Siz  Selçuk  Haber  yetkililerinden de yazmam  ile ilgili  teklif  alınca  ilk  bu  konuyu  aydınlatmak istedim.

Öncelikle  bir  uzman  olarak  Efes Antik Kenti’nin  Tarihsel, Arkeolojik  ve  kültürel yönden  kısaca  önemine  değinmek istiyorum. Efes, 5000  yıldır  süre gelen kesintisiz yerleşimin yaşandığı bir Batı Anadolu-Ionia Bölgesi kenti oluşu, Antik Dönem’de liman  özelliği  gösteren Panionion  Birliği’nin başkenti, metropol şehir  özelliği,  gerek Anadolu gerek Kıta  Yunanistan’dan  ve  Ege Denizi’ndeki  bazı  adalardan  getirilmiş    çok   kaliteli  mermerlerden  inşa edilmiş  bir şehir; “Yamaç evleri” olarak  adlandırılan, kentte yaşamış sosyal sınıf  bazında  aristokrat ve zengin  kesime  ait  evlerin( Sivil mimarinin Anadolu’daki çarpıcı örnekleri) kentte  yer  alması , Hadrianus Mabedi(tapınak), Tiberius  Julius Celsus Polemaianus Kütüphanesi ve  25000  kişilik, o  günün  dünyası için  inşa edilmiş  tiyatrosu ile  kentte  bulunan  pek  çok  yapı  kompleksi de  düşünüldüğünde oldukça  önemli  bir Antik  kenttir. Selçuk ilçesi ve Selçuk halkı için adeta  bir  ayrıcalıktır, diyebiliriz. Böylesi müstesna  bir Tarihsel – Arkeolojik  değere  sahip çıkılmalı,  bu  olgu korunmalı, mevcut  dokuya önem  verilmeli ve günümüze  kadar  koruna  gelmiş  birikimin gelecek  kuşaklara sağlam, sağlıklı bir  biçimde  aktarılması için  her  anlamda  el  ele  vererek  gereken çalışmaları toplumun her kesiminden  yetkililerle yapmalıyız, birlikte yürütmeliyiz, düşüncesindeyim.

Yazımın  başında  Efes’te  çalıştığım  süre  içinde dikkatimi  çeken  eksiklikleri , hatalı ve  başarısız  bulduğum  uygulamaları; giderilmesi , telafi  edilmesi, günümüz dünyasında  özel ve ayrıcalıklı  tutulan  bu tip  kültürel  miras  olguları için  güzel , olumlu ve nitelikli  birtakım çalışmaların  ortaya  çıkması  adına, bu  yazımda dile  getireceğimi belirtmiştim. Şimdi  sözü daha  fazla  uzatmadan  bu   hususlara  geçiyorum :
-Böylesi  önemli  bir Antik  kentte, zaman  içinde gerçekleşmiş, bazı restorasyon(onarım) çalışmalarında son derece başarısız uygulamalar vardır. İlgili yapıya  ait  parçalar(mimari ve plastik-heykeltraşlık/yontu sanatı- bulguları) yapının  bünyesinde bildiğimiz inşaat betonu-kara beton- içine  aplike  edilerek, bir nevi yerleştirilerek, estetik ve restorasyon çalışmasının  gerçekleştiği  bölümde çalışmanın, yapının orijinal(asıl-gerçek) haline her açıdan  en yakın şartların sağlanması gerekliliği kuralından uzak uygulamalar olduğu bu  gün için bariz ortadadır. Bu  tip sağlıksız  uygulamaları; Memmius Yapısı, Domitianus İmparatorlar Tapınağı Sunağı ve Terası ile Pollio Yapısı ve Domitianus Çeşmesi’nde görebiliriz. Bunlar benim, bu  konuda  aklıma ilk gelenler… Buna  rağmen  Yamaç  evlerinin üzeri  kapatılarak  doğal şartlardan(yağmur, güneş ışığı, rüzgar…) korunması, sektör içinde yürüme bantlarının  oluşturulması, böylelikle bilinçli bir ziyaret ortamının sağlanması, Celsus Kütüphanesi’nin iki katlı ön  cephesinde  uygulanan “anastylosis”  çalışmaları çok  beğendiğim  ve  bir uzman olarak bu  konularda beğeni ve memnuniyetimi her  zaman  dile  getirdiğim uygulamalardır.

Saygı ve selamlarımı sunarım herkese, esen  kalın  sevgili okurlar…Görüşmek üzere  diyorum. Konu ile ilgili yazıma zaman içinde devam edeceğim. Selçuk Haber web sayfasında zaman ayırıp yazımı okuyacak  herkese  şimdiden çok teşekkür ediyorum.

Muharrem SERDAROĞLU
ARKEOLOG/MÜZE ARŞT.